DERNEK ÜYELERİNİN SİGORTALIĞI

1 Temmuz 2019
558 kez okundu

Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 01.09.2016 tarihinde yürürlüğe konulan 2016/20 sayılı genelge ile 2013/11 sayılı genelge tekrardan revize edilmiş ve yapılan bu düzenleme ile derneklerde çalışanlarının sigortalılığı konusunda düzenleme yapılarak derneklerde ücretli olarak çalışanların işyeri sigortalı olacağı, dernek üyelerinin ise sigortalı sayılmayacağı belirtilmiştir.

Son yıllara oldukça sık değişikliklerin yapıldığı sosyal güvenlik mevzuatında yapılan en son değişikliklerden birisi de dernek üyelerinin sigortalılığı konusunda olmuştur. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 01.09.2016 tarihinde yürürlüğe konulan 2016/20 sayılı genelge ile 2013/11 sayılı genelge tekrardan revize edilmiş ve yapılan bu düzenleme ile derneklerde çalışanlarının sigortalılığı konusu yeniden düzenlenmiştir. Biz de çalışmamızda yapılan bu düzenlemeyi açıklamaya çalışacağız.

Dernek veya vakıfların yürüteceği işlerde çalışmak isteyen gönüllüler ile ilgili olarak 2016/20 sayılı genelge ile düzenleme yapılmadan önce gerek sosyal güvenlik mevzuatında gerekse ilgili iş kanunlarında konu ile ilgili özel bir hüküm bulunmamaktaydı. Sadece derneklere üyelik ve onursal üyelik hususları Türk Medeni Kanunu ile düzenlenerek, dernek tarafından yürütülecek projelerde veya işlerde, yönetim kurulu kararıyla dernek üyelerinin, üyeler dışında bir üçüncü kişinin ücret karşılığı ya da ücret almaksızın yer almasının mümkün olduğu belirtilmiştir.  

4721 sayılı Türk Medeni Kanununun[1] 56 ncı maddesinde dernekler, gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları, tüzel kişiliğe sahip topluluklar olarak tanımlanmıştır.

5253 sayılı Dernekler Kanununun[2] 13. maddesinde ise “dernek görevlileri ve ücretleri” hususu düzenlenmiştir. Bu madde uyarınca: “ dernek hizmetleri gönüllüler veya yönetim kurulu kararı ile göreve başlatılan ücretliler aracılığıyla yürütülür. Dernek yönetim ve denetim kurullarının kamu görevlisi olmayan başkan ve üyelerine ücret verilebilir. Verilecek ücret ile her türlü ödenek, yolluk ve tazminatlar genel kurul tarafından tespit olunur. Yönetim ve denetim kurulu üyeleri dışındaki üyelere ücret, huzur hakkı veya başka bir ad altında herhangi bir karşılık ödenemez. Dernek hizmetleri için görevlendirilecek üyelere verilecek gündelik ve yolluk miktarları genel kurul tarafından tespit olunacağı hüküm altına alınmıştır. Görüldüğü üzere dernekler kanununda sadece işlerin kimler tarafından yürütüleceği ve kimlere nasıl ücret ödeneceği üzerinde durulmuş ödenen ücretlerin vergilendirilmesi veya çalışan kişilerin sigortalılığı hakkında herhangi bir husustan bahsedilmemiştir.

5253 sayılı Dernekler Kanunu kanunun 26. Maddesinde de dernekler, tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere, eğitim ve öğretim faaliyetleri için yurt, pansiyon, üyeleri için lokal açabilmekte ve bu tesisleri işletebileceği belirtilmiştir. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu da derneklerin kurduğu iktisadi işletmeler derneğe ait veya bağlı olup faaliyetleri devamlı bulunan ve sermaye şirketi ve kooperatifler dışında kalan ticari, sınai ve zirai işletmeler ile benzer nitelikteki yabancı işletmeler, dernek iktisadi işletmeleri olarak tanımlanmıştır.

Derneklerin yürüttüğü işlerde, derneklere üyeliğin söz konusu olmadığı koşullarda görev alacak kişilerin üye dışında üçüncü kişiler olacağı açıktır. Şayet, bu gibi işlerde öngörülen bir ücret karşılığında bu hizmet görülmekteyse, görülen iş, projede belirtilerek, çalışma ilişkisinin niteliğine göre bir hizmet ya da iş görme akdi olarak adlandırılabilir ve çalışma biçimi bir sözleşmeyle tanımlanıp projede öngörülen ücret ilgilisine ödenir. Şayet, bu hizmet bir ücret karşılığında görülmüyorsa, bu durumda, işi görmek isteyen kişinin gönüllü olarak, yani hiçbir ücret almaksızın bu hizmeti ifa etmesinde herhangi bir engel bulunmamaktadır. Bu konuda gönüllü hizmet gören bu kişiyle dernek arasında gönüllük esasına dayanarak iş gördüğüne dair bir sözleşmenin yapılması mümkündür. Ayrıca, proje kapsamında bu kişinin gönüllü olarak iş göreceğine dair bir yönetim kurulu kararı alınması, işlemlerin yürütümü açısından faydalı olabilecektir.

Tarafımızca yapılan bu değerlendirmeler hakkında girişte de bahsettiğimiz üzere bir düzenleme bulunmamaktaydı ancak 2016/20 sayılı genele ile 2013/11 sayılı genelgeye derneklerde çalışanların sigortalılığı başlığı eklenerek, “dernekler ya da derneklerin kurduğu iktisadi işletmelerde çalışma gönüllülük esasına dayandığından dernek yönetim ve denetim kurulu üyeleri ile dernek üyeleri dernekte yaptıkları işler nedeniyle ücret alsalar dahi sigortalı sayılmayacaktır. Dernek yönetim kurulu tarafından işe alınan ücretliler hakkında ise Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi hükümleri uygulanacaktır.” Hükmü eklenmiştir. Tarafımızca da isabetli olduğunu düşündüğümüz bu düzenlemenin eksik kalan yanı ise genelgenin yürürlük tarihinden önceki çalışmalar veya çalışanlar için ise nasıl bir uygulama yapılacağından bahsedilmemiş olmasıdır. 2018/mart ayı itibari ile 113 bine yakın sayıda faal derneğin olduğu düşünüldüğünde konunun öneminin daha da arttığı görülecektedir.[3]

Sonuç olarak Dernekler ya da derneklerin kurduğu iktisadi işletmelerde yapılan çalışmalar gönüllülük esasına dayandığından Dernek yönetim ve denetim kurulu üyeleri ile Dernek üyeleri dernekte yaptıkları işler nedeniyle ücret alsalar dahi sigortalı sayılmayacaklardır. Ancak, ücret alan kişilerden gelir vergisi kesintisi yapılacağının unutulmaması gerekmektedir.

Dernek yönetimlerinin dikkat etmesi gereken diğer husus ise dernek üyesi olmayan kişilerin ücretli olarak çalıştırılması halinde 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olarak bildirmeleri gerektiğidir.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz

Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial